Fela Kuti Özel Listesi

15 Ağustos 2017 Özel Listeler


Bu hafta sayfamızda bahsedeceğimiz isim politik duruşu, düşünceleri ve aktivist kimliğiyle ön plana çıkan, müziğini de bu amacına uyarlayan Fela Kuti.

İsmi müzik tarihi içerisinde az duyulmuş olsa da gerçekleştirmeye çalıştığı fikirleriyle siyahi özgürlük mücadelesinde önemli bir rolü oldu. Fela Kuti’nin hayatı oldukça tartışmalı ve hareketliydi. Müzik, anarşizm ve politik mücadele içi içe geçmişti. Dünyanın pek çok yerinde aktif olarak mücadelesini sürdürdü ve bir “cumhuriyet” bile kurdu. Afrika’dan çıkan önemli bir sosyal bilinç örneği olarak görülen Fela Kuti, müzik anlamında da farklı bir üslup geliştirdi.

Fela Kuti, 15 Ekim 1938 yılında Lagos, Nijerya’da doğdu. Fela’nın annesi de babası da politikayla ilgileniyordu ve bu nedenle çok genç yaşta politik olaylarla ve müzikle tanıştı. Liseden sonra ailesi onu İngiltere’ye tıp okuması için gönderdi ama o tıp okumak yerine Trinity Müzik Okulu’nda müzik bölümüne kaydoldu. Klasik müzik eğitimi, piano ve trompet eğitimi aldı. Bu dönemler de James Brown’dan etkilenerek soul müziğine ilgi duydu ve müzik kariyeri başladı. Burada öğrendikleriyle ve tanıştığı bazı arkadaşlarıyla 1961 yılında ilk müzik grubunu kurdu. Grubun ismine “Koola Lobitos” adını verdi.

Fela Kuti at a concert

1963 yılında ülkesi Nijerya’ya geri döndü ve orada Koola Lobitos’un farklı bir versiyonunu yarattı. Bu grupta icra edilen müzik James Brown stiline benzer bir üslup icra eden Geraldo Pina’dan esintiler taşıyordu. Pina, Brown tarzını geleneksel caz ile harmanlayıp ve kendi yeni tarzını yaratmıştı. Bu süreçte şarkılarında Afrika kökenli şarkıcıları eleştiriyordu. Amerikan pop trendlerine öykünmek yerine kendi köklerine bakmaları gerektiğini söylüyor, bunun için müziklerini bir araç olarak kullanıyordu. 1969 yılında Fela Kuti, Koola Lobitos adıyla kurduğu grubunu Los Angeles’a taşıdı ve grupla beraber 8 aylık bir Amerika turnesine çıktılar.

Turne sonrasında Los Angeles’a döndüklerinde Fela Kuti burada Sandra Isidore ile tanıştı. Sandra Afro-Amerikan aktivist bir kadındı ve siyahi özgürlük mücadelesinin içinde aktif olarak yer alıyordu. Fela’nın Sandra ile tanışması hayatında bir kırılma noktası yarattı. Düşünceleri ve planları değişti. Malcolm X’in biyografisini okudu. Eldridge Cleaver ve siyahi nasyonalizmin temsilcilerinin poltikaları ile tanıştı. Fela okuduklarının etkisiyle de politik olarak bir şeyleri değiştirmeye karar verdi. İlk olarak Koola Lobitos olan grubunun adını değiştirdi. Grubun yeni adı, “Nigeria 70” oldu. Müzikleri daha da politikleşti. Daha sonra bir iddiaya göre yasadışı işler çevirmekten suçlu bulundu ve Nijerya’ya geri dönmek zorunda kaldı. Elindeki bir miktar parayla “69 Los Angeles Sessions” albümünü çıkardı ve bu albüm Fela’nın kariyerinin önemli bir yapıtaşını oluşturdu. Bu albümle Fela’nın müziğinin olgunlaştığı söylenir.

Nijerya’da kaldığı sürede burada yeni bir kayıt stüdyosu kurdu ve hemen yakınında bir gece kulübü de açtı. Buranın ismini “Shrine” koydu. Shrine’i diktatörlüğe karşı bir direniş ve Pan-Afrikanizm düşüncesi için bir toplanma mekanı olarak kullandı. Kurduğu bu bölgeye “Kalakuta Cumhuriyeti” adını verdi ve burayı yeni bir cumhuriyet olarak lanse etti. Bu süreçte “Ransome” olan orta adını Anikulapo olarak değiştirdi. Ransome adının köle adı olduğunu düşünüyordu. Kurduğu grubu bir kez daha ad değiştirdi ve isim “Africa 70” oldu.

Bu grup, Batı Afrika’nın en ünlü müzik grubu halini aldı zamanla ve

Africa 70

en önemlisi politik bir tarafı da olan bu grup o dönem, Nijerya’nın ve yoksulların sesi olabildi. Grubun bu kadar popüler olması, Fela’nın ülke genelindeki ünü, o dönemki Nijerya hükümetinin dikkatini çekti ve bu yükselişi kendilerine karşı bir tehdit olarak gördüler. Bu nedenle Fela Kuti’nin mücadelesi engellenmek istendi, Bir ara tutuklandı, işkence gördü ve bir iddiaya göre kurduğu “cumhuriyet,” Nijerya ordusu tarafından saldırıya uğradı. 82 yaşındaki annesinin camdan atıldığına dair bir söylenti bile var. Fela’nın bu saldırıda stüdyosu ve gece kulübü yandı ve yok oldu.

 

Sürgün ve hapis yılları

Bu trajediden sonra Fela, Ghana’ya sürgün edildi ve 1978’de Nijerya’ya tekrar döndü. Burada yeniden politik olaylara girişti ve bir parti kurdu. “Movement of People” adını verdiği partiyle hayatında yeni bir dönem başladı. Bu arada grubunun adı “Egypt 80” diye değişti. 1980-83 arası bol bol turneye çıktı, müzik yapabildi ama 1983’te Nijerya’daki askeri darbe sonucu Fela Kuti 1984’te hapse girdi. 10 senelik hapse mahkum edilse de “Amnesty International”ın çabasıyla bir sene sonra hapisten çıkabildi.

Hapisten çıkar çıkmaz askeriyeye, Thatcher ve Reagen hükümetlerine karşı şarkılar yaptı ve belli bir kesim tarafından oldukça eleştirildi.

80’ler, Fela’nın kariyerinde inişli çıkışlı bir dönem oldu ama 70’lerdeki etkiyi bırakamadı. 90’larda ise çok sessiz kaldı ve müzik yapmadı. Özellikle 90’larda Amerikan müzik piyasasında pek etki bırakamadı.

2000’lere geldiğimizde Fela’nın albümleri ve çalışmaları “Universal Music” tarafından toplandı ve bu şekilde sanatçı ABD’de tanınmaya başladı.

Fela Kuti, ilginç ve mücadeleyle geçen hayatına pek çok şey sığdırdı ve amaçlarına yönelik elinden geleni yaptı. Müzikleri ve turneleri politik yaşamının biraz gerisinde kalsa da Fela Kuti, hem yetenekli bir müzisyen hem de sosyal bilinci yüksek bir dava insanıydı.

Fela Kuti Özel Listesi

 


, , , , , , ,

Paylaş